Eritrea real clear politics's Weblog

February 8, 2009

The objective situation in Eritrea-Tigrigna version:part1

Filed under: Politics — eritrearealclearpolitics @ 7:38 am

ዕለት፡ 18/10/2008 ዓ.ም.ፈ

ኣፈናዊ-መጽናዕቲ

ህሉዉ ኩነታት ኤርትራ ኣብ ዝተፈላለየ ህዝባዉን መንግስታዉን ጽላታት።

 

 

መእተዊ፡

 

ነዚ ኣፈናዊ-መጽናዕቲ’ዚ ንምክያድ ካብ ዝገደደና መሰረታዊ-ድፊኢት ህሉዉ ኩነታት ሃገርናን ህዝብና እዩ። ኣብ ነፍስ ወከፍ መድረክ፡ መድረኽ ዝጠልቦም ኣፍሉጦን ገምጋማትን ክህልዉና ኣድላይ እዩ። ጽጹይን ብቁዑን ኣፍልጦ እንተዘይሃሊና፡ ነቲ መድረኽ ዝፈጠሮም ብድሆታትን ክንሰግሮምን ክንፈትሖም ኣኻእሎ ኣይክህሉን እዩ። ነዚ ኣፈና-መጽናዕቲ’ዚ ከነጽንዕ ኣብ ዝነቀልና እዋናት፡ ነቲ ኩነታት ብዉድዓዉነትን መርትዕኦታትን ክንጥምቶ ምስ ገዛእ-ነብስናን ሕልናናን ቃል-ኪዳን ኣቲና ስለዝጀመርናዮ ብተኻእለ-መጠን ካብ ባዕላዊ ስምዒታት፡ ምናልባትነት፡ ተኽእሎታት ሪሕቕና ኣብ ባይታ ዘሎ ሓቅታትን ክዉንነት ክንጥምት መሪጽናን ፈቲናን ኢና።

ካብ ተሞክሮና ከም ዝተማሃርናዮ ብቕርሕንትን እንክሒራነትን፡ ብግዝያዊ ስምዒታትን ጸቢብ ኣታሓስባታት፡ ብህርፋን ፖሎቲካዊ ስልጣንን ትሕተ-ሃገራዉነት፡ ብጥልመትን ዑሱብነት፡ ብሳሓቦ-ጓትቶ ዘለዎ ሓሳብን ግብር፡ ብሃታሃታን ብዘይ ጽፉፍ መጽናዕት፡ ብመላእ ኣፍልጦን ብዘይ ኣፍልጦን እትነቕሎ ንቕሎ ቃልሲ፡ ፍሕት ከብል ከምዘይክእልን ህዝቢ እዉን ከምዘይስዕቦን ሩዱእ እዩ። ካብዚ ጭቡጥ ታሪኻዊ ተሞክሮ ብምንቃል ቁንዑ መስመርን ብልሓት ክዉሰድ ከምዘለዎ ብዘይግብዝና ሪዕምናሉ ኣሎና።

ኣብዚ ኣዝዩ ከቢድን ሓድሽ መድረኽ፡ መድረኽ ናይ ምህናጽ ሃገርን ሃገራዉነት፡ ምርግጋጽ ግዝኣተ-ሕጊን ፍትሕን፡ ምህናጽ ቅዋማዊ ሃገራዉን ዲሞክራስያዉን ስርዓት፡ ምህናጽ ድልዱል ምጣኔ-ሃብት፡ ምርግጋጽ ምጣኔ-ሃብታዊ ሓርነትን ማዕርነታዊ ኣማቓርሓ ሃብቲ ሃገር፡ ምህናጽ ማሕበራዊ ፍትሕን ምምዕባል ሃገራዉን ዲሞክራስያዊ ባህሊ፡ ምሕላዉን ምርግጋጽ ልዕላዉነት፡ መጻኢ ጉዕዞና ብብቕዓት ዘለለየን ዘዕዉትን ሰፊሕ ዓሚቕን ኣፍልጦን መንቀልን ክህልወና ስለዝግባእ ነዚ ኣፈናዊ መጽናዕት ከነካይድ ተቀሲብና ኢና። እዚ ኣፈናዊ-መንቀሊ’ዚ ኣብ ምልላይ እቲ ዘሎ ህሉው ኩነታት ኤርትራ ኣብ ዝተፈላለየ ህዝባዉን መንግስታዉን ጽላታትን ዘሎ ብዶሆታት ብንጹር ከነልልዮ ስለዘኽእለና፡ ንሕናን ህዝብና ብዛዕባ’ቲ ክንበጽሖ እንደሊ ሽቶ ንጹር ሓባራዊ መረዳእታን ራእይ ከነጥሪ የኽእለና እዩ ዝብል ግምታት ኣሎና።

እዚ ኣፈና-መጽናዕቲ’ዚ ኣብ ሓንቲ ንጽል ዓባይ ዛዕባ ዝተኾረ ኮይኑ ን 11 ንኡሳን-ዛዕባታት ዝጣሕመሰት እያ። ምስ እዛ ኣፈና-መጽናዕቲ’ዚኣ ክጽንዓ ዝግብኣን ካልኦት ዓበይት ዛዕባታት እዉን ኣለዋ። ንሳተን ድማ እዘን ዝስዕቡ ዛዕባታት ክኾና ግምታት ኣሎና፡-

1. ብፍላይ መንቀሊኡ ኣጋባብ ኣታሓሕዝኡን ኣፋታትሕኡን ግርጭታት ኣብ መንጎ ኢትዮጵያን ኤርትራን፡ ብሓፈሻ ድማ ንዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ብዝምልከት ዝዳህሰሰ መጽናዕቲ።

2. ሓፈሻዊ ኩነታት ዓለምና፡ ብፍላይ ድማ ዞባ ማእከላይ ምብራቕ ዝዳህሰሰ መጽናዕቲ።

3. ብፍሉይ ንባህርያት ፖሎቲካዊ ስርዓተ ህ.ግ.ደ.ፍን መራሕቱን ዝዳህሰሰ መጽናዕቲ።

4. ንሃለዋትን ኩነታት ተቃወምቲ ፖሎቲካዉያን ዉድባት ኤርትራ ብዝርዝርን ንጹር ዝዳህሰሰ መጽናዕቲ።

5. ንኩነታት መንእሰይን ኣብ ደገ ዝነብር ህዝብና ዝዳህሰሰ መጽናዕቲ ክካየድ ኣለዎ።

እዛ ሕጂ ብኣና ተጸኒዑ ዘሎ ኣፈናዊ-መጽናዕቲ’ዚኣ ብዘይ እተን ኣቀዲምና ብዝርዝር ዝገለጽናየን ክጽንዓ ኣለወን ዝብል ግምታት ዘሎና ዛዕባታታ ንበይና ፈጺማ ክትሰርሕን ኣብ ሩጡብ መደምደምታን መንቀሊን ከተብጽሕ እትኽእል ኣይኮነትን። ንመረዳእታ ሓደ ሓኪም ሳላጣ ተመገብ ካብ ሒዝካ ዘሎ ሕማም ክትሓዊ ኢሉ እንተኣዚዝልካ፡ ትሕዝቶ ናይቲ ሰላጣ ድማ ቆጽሊ ሳላጣ፡ ሽጉርቲ-ቀይሕ፡ ጸብሒ-ኣቡን፡ ቐጠልያ ጉዕ-በርበረን ሌሙንን እንተኾይኑ እዚ መሪርኒ እዚ ጥዒምኒ ተባሂሉ ካብቲ ዝተኣዘዘ ትሕዞት ዝንከን ወይ ዝዉሰኽን እንተኾይኑ ኣሉታዊ ሳዕቤናት ዘለዎ እዩ። ካብ ኣሉታ ኣባጋግሳን ገምጋማትን ክንናገፍንም ቁኑዕ ዝኾነ መሰረተ-ሓሳባት፡ ስትራተጂ፡ ስልቲ ከነማዕብል ንኹሉ ዉሽጣዉን ግዳማዉን ብድሆታትና ቁኑዕ ሚዛንን ጹጹይ ኣፍልጦ ምስ እንዉንን ዝህልወና’ዩ።

እቲ ዝሕሰብ ዘሎ ክጽናዕ ዘለዎ 5 ዓበይቲ ዛዕባታት ብሓደ ፈሊጥ ወይ ፖሎቲካዊ ጉጅለ ጥራይ እንተተጸኒዑ፡ ኣዝዩ ጸቢብን ናይ ሓደ ፈሊጥ ወይ ጉጅለ ኣራኣእያ ዝገዝኦ ስለዝኸዉን፡ ኣብ ሓደ ዓቢ መምከኺ ቁራዕ ክኣትዉ ዝግብኦም ናይ ካልኦት ኣታሓስስባታት ዘየእንግድ ስለዝኸዉን፡ ካልኦት ፈሊጣን ወይ ፖሎቲካዉያን ጉጂለታት ወይ ምእትኽኻባት ክዓምዎ ተመራጺ ይኸዉን። እቲ ተበግሶ ድማ ንዕዖም ይሕደግ። ህሉዉ ዉሽጣዉን ግዳማዉን ሃለዋትና ምፍላጥ ፍርቂ ፍታሕ ናይ እንኸዶ ጉዕዞ ማሕበራዊ ሰዉራ ስለዝኾነ፡ ዝተፈላለዩ ፖሎቲካዉያን ምትእኽኻባት ዉልቐ ፈሊጣን ዘጽንዕዎ ኣፈናዊ-መጽናዕትታት ከም መበገሲ መዛተይ ሰነዳት ተወሲዱ፡ ብእብረ ይዝተየሉን ይካትዑሉን እሞ፡ ከም ሳዕቤኑ ኣብ ነፍስወከፍ ዛዕባ ሓፈሻዊ ሓባራዊ መረዳእታን ዕግበታትን ምስ ኣጥረዩ፡ ቀጺሉ ንዝዓገቡሉን ሓባራዊ መረዳእታ ዝበጽሕሉን ብኸመይ ዝኣመሰለ ኣታሓስሳስባ፡ ስትራተጂ፡ ስልቲ፡ ኣዋዳድባ…ወ.ዘ.ት ክንቃለሶ ይክኣል ንዝብል ቀንዲ ሕቶ ክምልሱ ስለዝኽእሎም፡ ንኹሉ እቲ ጸቢብን ከፋፋልን ስምዒታት ዝሰገረ፡ ኣዝዩ ጽኑዑን ገፊሕን ሱሙር ሃገራዉን ዲሞክራስያዉን ቃልስታት ከካይዱ ይኽእሉ እዮም።

ተስፋ ንገብር መንቀሊና ዕላማና ተሞክሮናን ዝበጻሕናዮ ገምጋም ንነፍስወከፍ ነባቢ ንጹር ክኸዉን። ንኩሉ ነባቢ ክንምሕጾኖ እንደሊ ቁምነገር እንተሃልዩ፡ እዛ መጽናዕቲ እዚ’ኣ ናይመጨረስታን በቓ ዘበለት ከምዘይኮነ ክትዝርዘርን ክትፍተግን እትኽእል ሙኻኑ እዩ። የግዳስ ነቶም ኣድለይት ዝባሃሉ ንኡሳን ዛዕባታት ታሪካዊ  መሰረት ባይታታት ዘስፈረትን ዘዉሓሰትን እያ። ሎሚ ጽባሕ ኣይኮነን፡ ትማሊ እዉን ሎሚ ስለዘይኮነ፡ ምስ ጊዝየ እቲ ህሉዉ ኩነታት ገሊኡ ኣብዛ ኣፈና-መጽናዕቲ ዘሎ ትሕዝቶ ሕሉፍ ታሪኽ፡ ገሊኡ ድማ ቀዋሚ ምቕይያር ዘየርኣየ፡ ገሊኡ ዝተፈትሔ ወይ ሰማይ ዝዓረገ…ወ.ዘ.ተ ክኸዉን ከምዝኽእል ኣብ ግምታት ክኣቱ ዘለዎ ጉዳይ እዩ።

 

1.ሰብኣዊ ጸጋታት (ዓቕሚ) ኤርትራ፡

 

ብዝሒ ህዝቢ ኤርትራ ኣስታት 4.6 ሚልዮን ዝግመት እኳ እንተኾነ፡ ኣብ ዉሽጥ ኤርትራ 4,256,498 ሚልዮን ዝግመት ህዝቢ ይነብር ዝብል ግምታት ኣሎ። ሕጋዉያን ሙዙጉባት መንበሪ ፍቓድ ኣብ ካልእ ሃገራት ዘለዎም፡ ኣስታት 343,502 ዝግመት ህዝቢ ኤርትራ ድማ ኣብ ስደት ዝነብር እዩ። እዚ ብዝሒ እዚ ምስቶም ዘይሕጋዉያን ኤርትራዉያን ስደተኛታት ወሲካ ክብ ክብል ከምዝኽእል ዘየጣራጥር እዩ። ብግምታት ድማ ኣስታት ፍርቂ-ሚልዮን ክግምገም ይክኣል። 2/3 ብዝሒ ህዝቢ ኤርትራ ድማ ኣብ ገጠራት ዝነብር ኮይኑ፡ ኣስታት 60.5% ህዝቢ ኤርትራ ማሃይምነት ዘየጥፍኤ እዩ ኤርትራ ብሰብኣዊ ዓቕሚ ምዕብልናኣ ብደረጃ  ዓለምለኻዊ መዕቐኒታትን ቅድመ-ዕየራን፡ መበል 157/177 ካብ 192 ሃገራት ዓለምና እያ። ሰብኣዊ ገጽታ ኤርትራ ብጾታን ዕድመን ሓፈሻዊ ሚዛናት ንምጥራይ ነዚ ዝስዕብ መርትዕኣዊ ሰሌዳ ተዓዘብ።

 

ብዝሒ ህዝቢ ኤርትራ ብሃርመናዊ-ቅርጻ (ምክፍፋል ብዕድመን ጸወታን ን2010ዓ.ም.ፈ.)

ኤርትራ፡ 2010 ዓ.ም.ፈ

 

ፍቕዲ ህዝቢ ኤርትራ ብዞባታት፡-

1. ዞባ ዓንሰባ             611,627

2. ዞባ ደቡብ             1,072,131

3. ዞባ ደቡባዊ ቀይሕ ባሕሪ 286,964

4. ዞባ ማእከል            766,534

5. ዞባ ሰሜናዊ ቀይሕ ባሕሪ 599,304

6. ዞባ ጋሽ-ባርካ           917,938

 

ዕድማዊ ቅርጻ ህዝቢ ኤርትራ ብሚእታዊት ኣሃዛዊ ጸብጻብ ብጥምረት ንምርኣዩ ኣብ ዝድለየሉ እዋናት ድማ ከምዚ ዝስዕብ ብሚእታዊት ኣሃዛዊ ጸብጻብ  ክግለጽ ይክኣል፡-

ሀ፡ ደቂ-ተባዕታይ/ደቂ-ኣንስተይት ካብ1 መዓልቲ ክሳብ 14 ዓመታት ዝዕድሜኦም 45% ካብ ብዝሒ ህዝቢ ኤርትራ ዘጣመሩ ይኾኑ።

ለ፡ ደቂ-ተባዕታይ/ደቂ-ኣንስተይት ካብ15 ዓመታት ክሳብ 64 ዓመታት ዝዕድሜኦም 52% ካብ ብዝሒ ህዝቢ ኤርትራ ዘጣመሩ ይኾኑ።

ሐ፡ ደቂ-ተባዕታይ/ደቂ-ኣንስተይት ካብ 65 ዓመታት ንላዕሊ 3% ካብ ብዝሒ ህዝቢ ኤርትራ ዘጣመሩ ይኾኑ።

እዚ ኣቀድም ኣቢልና ዝተጣሕመሰ ሓርፋፍ ዕድማዊ ቅርጻ ህዝቢ ኤርትራ ብሚእታዊት ኣሃዛዊ ጸብጻብ ዝሕብረና መስረታዊ ቁምነገር እንተሃልዩ፡ መብዛሕትኡ ሚእታዊት ብዝሒ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ጽፍሒ-ትሕቲ ዕድሜ መንእሰይን ዝዛዘወ ምኻኑ እዩ። እዚ ማሕበራዊ-ጸጋ ብቀሊል ዝርኤን ዝግመት ኣይኮነን። ብኣንጻር እዉን ተዳራጊ መጠነ-ብዝሒ ደቂ-ኣንስትዮ እዉን ስለዘሎ፡ ግዴ ኤርትራዊት ጓል ኣንስተይት ኣብ ምህናጽ ሃገርን ሃገራዉነትን፡ ኣብ ምርግጋጽ ማሕበራዊ ፍትሒ ዝዓበየን ወሳኒን ግደን ክህልወን ምኻኑ የወክሰና። ዝኾነ ይኹን ማሕበራዉን ፖሎቲካዉን ለዉጥታት ኣብ ሃገር ኤርትራን ሕብረተሰብ ኤርትራ ምስ ዝድለ ድማ ብቡኽረት ግደ ደቂ- ኣንስተይት ክዕወት ከምዘይክእል ኣጉሊሑ የነጽረልና።

ኤርትራ ቀዳማይ ጸጋታታ ሰብኣዊ ዓቕምታታ እዩ። ሰብኣዊ ዓቕምታታ ብንጽፈት-ኣእምሮ እንዳስሓወ ይኸይድ ኣሎ። መብዛሕትኦም ዝላዓለ ኣካዳምያዊ ዓቕምታት ዝወነኑ ፈሊጣን ኤርትራዉያን ካብቲ 39.5% ማህይምነት ዘጥፍኤ ክፋል ሕብረተሰብ ኤርትራ እዮም። ዝወነንዎ ኣካዳምያዊ ዓቕምታቶም ኣብ ክንዲ ነቲ ዘምሃሮም ሕብረተሰብ ኤርትራ ተመሊሶም ዓስቡ ዝመልስሉ፡ ብዘለዎም ኣካዳምያዊ ዓቕምታቶም ኣብ ካልኦት ሃገራት ተቆጺሮምን ተሰዲዶምን ክነብሩን ክሰርሑ ይግደዱ ስለዘለዉ፡ ኣብ ዉሽጥ ኤርትራ ጽንፈት-ኣእምሮ ኣካዳምያዊ ብቕዓት ዘለዎም ዜጋታት እንዳተራእየ ይኸይድ ኣሎ። ነዞም ሉዑል ኣካዳምያዊ ዓቕምታት ዘለዎም ፈሊጣን ኣባላት ሕብረተሰብና ክስደዱ ዝድሩኾም ዘሎ፡ ኣዝዮም ቡዙሓት ዉሽጣዊ ደራኺ ሮቛሕን ግዳማዊ ስሓቢ ሮቛሒታት እኳ እንተሃለዉ፡ እቲ ቀንዲ ሮቛሕ ግን ፖሊሲ እዚ ህሉዉ ፖሎቲካዊ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ዘመንጨዎ እዩ። ንመረዳእታ ሓደ ፕሮፌሶር ወርሓዊ ደሞዙ 3500 ናቕፋ፡ ሓደ ተሓባባሪን ፕሮፌሶር 3298 ናቕፋ፡ ሓደ ሓጋዚ ፕሮፌሶር 2890 ናቕፋ፡ ሓደ ሌክቼረርን ተሓጋገዚኡን 2200 ናቕፋ ወርሓዊ ዶሞዞም እዩ። ብኣንጻሩ እዚ ሓደ ናይ ኮለኔል ቀዳማይ መዓርግ ዘለዎ ወትሃደራዊ መኮነን ወርሓዊ ደሞዙ 2,281 ናቕፋ እዩ። ስለዚ ኣብ ኤርትራ ኣብ ክንዲ ፕሮፌሶር ወይ ዶክተር ምኻን ወትሃደራዊ ሞኮነን ምኻን ከምዘርብሕ ዝዓይነቱ መልእኽቲ የማሓላልፍን የስምዕን ኣሎ። ልዕሊ ኹሉ ግን ብዘይካ ዉሑዳን ብዉልቃዉነት ዝተገዝኡ ሓዲግካ፡ መብዛሕትኦም ከም ፈሊጣን ኣካላት ናይቲ ሕብረተሰብ መጠን፡ ናጻ ናይ ፈሊጣን ሓርነትን መሰላትን ስለዝተነፍጎምን ዝተሓሮሞምን፡ ሃገሮም ራሕሪሖም ክስደዱ ይግደዱ ከምዘለዉ ንጹር ክኸዉን ኣለዎ።

ምእንት ንጹር ስእሊ ወይ ኣፍልጦ ክህልወና፡ ኣብ ኣስመራ ዩኒቬርሲትይ ዝላዓለ ኣካዳምያዊ ትካል ናይ ሃገር ኤርትራ ዝነበረ፡ ኣካዳምያዊ ፈሊጣን ኣባላቱ ዝነበሩ፡ ብመርትዕኦ ዘለዎ ስሌዳ ኣሃዝ ክንጥምቶም መታን ነዚ ዝስዕብ ሰሌዳ ተዓዘብ፡-

 

ሰለዳ1፡ ኣብ ኣስመራ ዩኒቬርስትይ ዝነበሩ ብዝሒ ኣካዳምያዊ ፈሊጣን ካብ 1991/2 ክሳብ 2002/3

 

ኣካድያማዊ/ዓመት          ኣካ/ማዓርግ ዶካትራ        ኣካ/ማዓርግ ማስትሬት      ኣካ/ማዓርግ ባችለር   

1991-1992                         8                        38                    16

1992-1993                        13                        59                    15

1993-1994                        14                        48                    25

1994-1995                        31                        57                    29

1995-1996                        49                        56                    43

1996-1997                        62                        56                    65

1997-1998                        94                        64                    79

1998-1999                        95                        67                    69

1999-2000                        97                        81                    72

2000-2001                       102                        77                    67

2001-2002                       121                        61                    74

2002-2003                       112                        74                    58

 

 

 

ካብዞም 112 ኣካዳምያዊ ማዓርግ ዶክተርነት (PhDs) ዝነበሩ 47 ኤርትራዉያን ዜጋታት እዮም፡ እቶም ዝተረፉ ድማ ወጻእተኛታት እዮም ነይሮም። ምስ ምዕጻዉ ኣስመራ ዩኒቬርስትይ ኣብ 2006ን ቅድሚኡን ቡዙሓት ካብዞም ኣካዳምያዊ ፈሊጣን ንደገ ወጽዮም ከምዘለዉ ፍሉጥ እዩ። ኣስመራ ዩንቬርስት ካብ 1991-2003 ኣስታት 15,500 ተማሃሮ ንዝላዓለ ደረጃ ትምህርቲ ኣእንጊዱ። ካብዚ ብዝሒ እዚ ብልክዕ 10160 ተማሃሮ ንመበል 14 ጊዝይኣ ድሕሪ ናጽነት ኣመሪቃ። ካብዞም ዝተመረቁ 7096 ብዲግሪ፡ 183 ብኣድፋንስድ ዲፕሎም፡ 2234 ብዲፕሎም፡ 601 ድማ ብሰርቲፊኬት እዮም።

 

 

ሰለዳ 2: ብዝሒ ተሳተፍቲ ተማሃሮ ብጾታን ዝምረቕሉ ደረጃ ትምህርት ካብ 1991/92 ክሳብ 2002/03

 

ብዝሒ ተሳተፊቲ ተማሃሮ ኣብ ኣስመራ ዩንቬርስት

 

ኣካዳምያዊ
ዓመት

ዲግሪ

ዲፕሎማ

ሰርቲፊኬት

ድምር

ኣዋልድ

ኣወዳት

ድምር

ኣዋልድ

ኣወዳት

ድምር

ኣዋልድ

ኣወዳት

ድምር

ኣዋልድ

ኣወዳት

ድምር

1991/92

223

1619

1842

224

551

775

447

2170

2617

1992/93

348

1248

1596

173

391

564

521

1639

2160

1993/94

252

1824

2076

113

249

362

365

2073

2438

1994/95

338

2496

2834

59

186

245

397

2682

3079

1995/96

317

2526

2843

29

81

110

346

2607

2953

1996/97

252

2474

2726

37

329

366

15

52

67

304

2855

3159

1997/98

360

2304

2664

29

343

372

5

55

60

394

2702

3096

1998/99

471

2832

3249

32

537

569

37

139

176

540

3490

3994

1999/00

519

3074

3593

31

386

417

42

83

125

592

3543

4135

2000/01

596

3407

4003

20

422

442

45

138

183

661

3967

4628

2001/02

636

3897

4533

19

505

524

84

365

449

739

4767

5506

2002/03

613

4201

4814

74

515

589

86

445

531

773

5161

5934

 

 

እዞም ንማኣዲ ዝላዓለ ደረጃ ትምህርት ዝተኣንገዱ ሕጂ ኣበይ ኣለዉ? ኣንኳይዶ መማህራን እቶም ብእኦም ተማሂሮም ንዝላዓለ ደረጃ ማህደረ-ትምህርት ንደቡብ ኣፍሪቃ፡ ማእከላይ ምብራቕ፡ ኤዉሮፓ፡ ኣዉስትራልያ፡ ካናዳን ኣሜሪካን ዝተሰዱ እንተኾነ እዉን ካብቶም ትምህርቶም ወዲኦም ንኤርትራ ዝምለሱ ኣብ ዝተማህሩሉ ሃገር ወይ ካልኣይ ሳልሳይ ሃገር ዝተርፉ ይበዝሑ።

ምጣኔ-ወሊድ 38.62 ወሊድ/1000፡ ምጣኔ-ሞት 13.53 ሞት/1000 ኣብ ኤርትራ ኣብ ግምት ብምእታዉ መጠን ብዝሒ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ 2015 ዓ.ም.ፈ 5 ሚልዮን ክበጽሕ ትጽቢት ዝግበረሉ እኳ እንተኾነ፡ እቲ ልዑል ኣካዳምያዊ ዓቕምታት ዘለዎ ዜጋ ንደገ ይዉሕዝ ስለዘሎ፡ ሩኡይ ምፍጋር ሰብኣዊ ዓቕምታት ከጋጥም ምኻኑ ጋህዲ እንዳኾነ ይኸይድ ኣሎ። እዚ ክባሃል እንኮሎ ግን ኣብተን ተመስሪተን ዘለዋ ኣብ ዉሽጥ ኤርትራ ኣካዳምያዊ ተግባረ-ኢዳዉን ኮሎጃት ተማሂሮም ዝምረቁ የለዉን ኣይኮነን። ዋላ እኳ በኣሽሓት ዝቁጸሩ ይምረቁ ይሃልዉ እንበር፡ ብሙሉእ ሓሳባቶም ኣሰር ናይቶም ቀዳሞት ዝተሰዱ ንክስደዱ መገድታትን ዕድላትን ሃሰዉሰዉ ካብ ምባል ሓንቲ ካልኢት እትኣክል ግዝየ ካብ ምሕሳብ ኣቛሪጾም ኣይፈልጡን እዮም።

ኣብ ኤርታራ እቲ ኣዝዩ ሓደገኛ ክስተት ኣጋጢሙ ዘሎ መንእሰይን ፈሊጣኑን ተተማሒቖም ከም ፈትሊ እንተወጽዮም፡ ንቀጻልነት ፈትሊ ቃልሲ ዝዕትዕታ ናይ ለዉጢ ሓይልን ዕድመን ስለዘይህሉ ምድኻም ቃልሲ ንመሰረታዊ ለዉጢን ምድኻም ሃገርን ሕብረተሰብን ክስዕብ እዩ። ኩሉ ከነካይዶ እንደሊን እንናጣጠፈሉ ፖሎቲካዉን ማሕበራዉን ቃልስታት ድማ ነዚ ጸገማት እዚ ብግብኡ ዘለለየን: ድሉው መፍቲሒታቱ ከም ሓሳብን ኣካልን ዘዋደደን ክኸዉን ኣለዎ።

 

Advertisements

Leave a Comment »

No comments yet.

RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Blog at WordPress.com.

%d bloggers like this: